Wednesday, June 10, 2015

Maoïsme anno 2015

Enkele dagen terug dook een nieuw fenomeen de kop op: 'kid shaming': ouders die hun kinderen publiekelijk straffen en vernederen. Bijzonder opmerkelijk en zeker een analyse waard. Een eerste poging hieronder.

Voor de online versie, klik hier. Hieronder is de tekst ook te lezen.



Maoïsme anno 2015
Tijdens de felste dagen van grote roerganger Mao Zedong trokken de stoottroepen van de Rode Garde door China om vijanden van het systeem op te sporen. Een van de bekendste technieken die ze daarbij gebruikten waren de schuldbekentenissen: de beschuldigde moest zelf publiekelijk zijn deloyale houding tegenover de Volksrepubliek declameren, waarna hij of zij werd beschimpt, mishandeld of vernederd.
Wat vandaag door het leven gaat als ‘kid shaming’ (DM090615) lijkt een online variant te zijn van die bedenkelijke traditie. Ouders schreeuwen hun kinderen toe voor de camera, vernederen hen door hun haar af te knippen of dwingen hen tot een schuldbekentenis. De gevolgen zijn dramatisch en er is zelfs al een geval van zelfmoord te betreuren door een 13 jarig meisje dat de vernedering niet kon verwerken. Een tijdje terug ontstond in ons land ook al heisa toen een jeugdige voetbaltrainer (DM 160415) er niets beter had op gevonden om ‘de lul van de week’ in het leven te roepen om zijn jonge pupillen tot betere daden aan te sporen.
Wat staat hier op het spel? Terwijl het publieke karakter inderdaad heel erg maoïstisch aandoet, is er een cruciaal verschil met toen. Niet het collectieve initiatief primeert maar het individuele. Het zijn individuele ouders die er zelf toe overgaan om hun kinderen tot publieke schuldbekentenissen te dwingen. Dat is des te opvallender omdat men de vraag kan stellen: aan wat of wie wordt hier verantwoording afgelegd? Tijdens het maoïsme was er een grote Ander die aangaf hoe mensen dienden te leven. Je hoorde het systeem te dienen en werd tot de orde geroepen indien je daarin tekort schoot. Maar vandaag?
Volgens de Duitse filosoof Odo Marquard is wat we nu meemaken aan ‘beschuldigingscultuur’ alleen maar mogelijk binnen een seculiere samenleving die de individuele autonomie centraal heeft gesteld. Immers, een van de manieren om aan het gerechtshof van de goden te ontkomen, is om zelf voor rechter te spelen, zo schrijft hij. Daarom zijn we, toen we na mei ’68 die goden definitief hebben buiten geborsteld omdat we hun straffen zo arbitrair en wreedaardig vonden, zelf de straffen beginnen uitdelen. En die kunnen blijkbaar niet wreed genoeg zijn. De goden (of hun aardse vervangers) mogen dan verdwenen zijn, hun straffen blijven bestaan. Dat we graag zelf voor rechter spelen, daar getuigen sociale media trouwens elke dag opnieuw uitvoerig van.
In de film The life of Brian van Monty Python is er een scene die dat op hilarische wijze illustreert. De evangelische oproep ‘wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’ wordt er namelijk niet gevolgd door deemoed, maar door een stenenregen van mensen die maar al te graag de rol van rechter op zich nemen. Helaas is de realiteit vandaag veel minder grappig dan deze film. Als straf het haar van je dochter of zoon afknippen en dat vervolgens online plaatsen? Het valt trouwens te voorspellen dat nu de ouders van ‘kids shaming’ zullen berecht worden. De rollen van rechter en beschuldigde zijn altijd inwisselbaar en ook dat maakt van de beschuldigingscultuur een moeilijk grijpbaar fenomeen. Seculier zijn blijft een opgave.
Prof. Dr. Ignaas Devisch (als filosoof verbonden aan UGent en Arteveldehogeschool)


No comments:

Post a Comment